Giriş

İstanbul Finans Merkezi (İFM), Türkiye’nin uluslararası finans sistemine entegrasyonunu güçlendirmeyi ve İstanbul’u küresel bir finans merkezi haline getirmeyi amaçlayan bir proje olup Türkiye’nin küresel finans sistemindeki rolünü güçlendirmeyi hedefleyen stratejik bir ekosistemdir. Bu ekosistemde; bankalar, sigorta şirketleri, finansal teknoloji firmaları, yatırım kuruluşları ve hatta danışmanlık, teknoloji, enerji ve lojistik gibi farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlere önemli fırsatlar sunulmaktadır.

İFM’nin en önemli cazibe unsurları arasında vergi teşvikleri, operasyonel kolaylıklar ve kamu kurumlarıyla yürütülen işlemlerin hızlandırılması yer almaktadır. Bu avantajlardan yararlanabilmenin temel şartı ise İFM’de katılımcı olarak kabul edilmek ve “Katılımcı Belgesi” almaktır. Bu nedenle İFM’ye giriş süreci, şirketlerin yalnızca bir ofis kiralamasından ziyade kapsamlı bir değerlendirme ve uyum sürecini içermektedir.

Katılımcılar ve Katılımcı Belgesi

İFM’de katılımcı olmak için, faaliyet alanı bakımından herhangi bir sınırlama öngörülmezken, şirketlerin faaliyet konuları Katılımcı Belgesi başvurularının değerlendirilmesi ve sağlanan teşviklerin kapsamının belirlenmesi açısından belirleyici nitelik taşımaktadır. Bu çerçevede, İFM’de faaliyet gösterecek şirketler genel olarak finansal ve finansal olmayan kuruluşlar şeklinde iki ana kategori altında değerlendirilmektedir. Finansal kuruluşlar; bankacılık, sermaye piyasaları, sigortacılık, ödeme hizmetleri ve benzeri alanlarda ilgili mevzuat uyarınca faaliyet yürüten şirketleri kapsamakta olup finansal hizmet ihracatı gerçekleştirmeleri veya bölgesel hazine ve finansal yönetim merkezi olarak konumlanmaları hâlinde çeşitli vergi teşviklerinden yararlanabilmektedir. Ayrıca, özellikle transit ticaret faaliyetleri bakımından ilave teşviklerin söz konusu olabileceği değerlendirilmektedir. Finansal olmayan kuruluşlar bakımından ise, lojistik, emtia ticareti, danışmanlık, teknoloji, enerji, yapay zekâ ve sürdürülebilir finans gibi İFM’nin stratejik öncelikleriyle uyumlu sektörlerde faaliyet gösteren şirketlere öncelik tanınmaktadır.

Katılımcı Belgesi, katılımcıların İFM bünyesinde faaliyet göstermesini sağlayan temel yetki belgesi niteliğindedir ve aynı zamanda çeşitli teşviklerden yararlanabilmenin ön koşuludur. Ancak bu belge katılımcılara otomatik olarak tüm faaliyet izinlerini sağlamaz. Örneğin bankacılık, sermaye piyasaları, sigortacılık veya ödeme hizmetleri gibi düzenlemeye tabi alanlarda faaliyet gösterecek şirketlerin ilgili otoritelerden gerekli lisans ve izinleri ayrıca almaları gerekir.

Katılımcı Başvurusu ve Değerlendirme Süreci

Katılımcı olma sürecinin ilk aşaması ön değerlendirmedir. Bu aşamada katılımcı adaylarının sunacağı kurumsal belgeler yanında faaliyet planları ve İFM ekosistemi içerisinde sürdürülebilir ve etkin bir şekilde faaliyet gösterip gösteremeyeceğinin analizine yönelik değerlendirme yapılmaktadır. Katılımcı adayının sermaye yapısı, ortaklık yapısı, uluslararası faaliyetleri, büyüme hedefleri, planlanan çalışan sayısı ve ihtiyaç duyduğu ofis alanı gibi konular değerlendirmeye alınır. Ayrıca şirketin faaliyet alanının İFM’nin uzun vadeli hedefleriyle ne kadar uyumlu olduğu incelenir.

Bu değerlendirme sürecinde temel amaç, şirketin İFM’de sürdürülebilir bir şekilde faaliyet gösterip gösteremeyeceğini ve İFM’nin oluşturmayı hedeflediği finansal ekosisteme nasıl katkı sağlayacağını belirlemektir. Özellikle uluslararası niteliğe sahip işletmeler, bölgesel yönetim merkezleri ve yüksek katma değer üreten faaliyetler öncelikli olarak değerlendirilmektedir. Uygulamada ön değerlendirme sürecinin yaklaşık bir ay içinde tamamlandığı görülmektedir.

Şirket Kuruluşu

Ön değerlendirme sürecinin olumlu sonuçlanması halinde, henüz kurulmamış şirketler bakımından İFM ile katılımcı adayı şirketin pay sahibi arasında şirketin kurulacağına ve gerekli faaliyet izinlerinin alınacağına yönelik taahhütleri ve şirket kuruluşu sonrası imzalanacak kira sözleşmesinde yer alacak temel hususları içeren bir mutabakat imzalanacak olup bu aşamada İFM tarafından katılımcıdan nakit teminat gibi ilave yükümlülüklerin de talep edilmesi mümkündür. Halihazırda kurulu şirketler bakımından ise ön değerlendirme sürecinin olumlu sonuçlanması akabinde doğrudan kira sözleşmesinin imzalanmasına geçilmektedir. Güncel uygulamada şirket kuruluşu ile Katılımcı Belgesi hazırlıkları paralel şekilde ilerlemektedir. Bu da özellikle yabancı yatırımcılar için zaman tasarrufu sağlamaktadır.

Katılımcı olabilmek için yalnızca İFM’de fiziksel bir adres edinmek yeterli değildir. Ofisin kullanıma hazır hale getirilmesi, gerekli teknik altyapının kurulması ve şirket faaliyetlerinin fiilen başlayabilecek noktaya getirilmesi beklenmektedir. Aynı dönemde şirketlerin faaliyet alanlarına göre gerekli lisans, ruhsat ve izinleri de tamamlamaları gerekir. Tek Durak Büro bu aşamada da koordinasyon desteği sağlayarak sürecin daha verimli ilerlemesine katkıda bulunmaktadır.

Tek Durak Büro: Tek Merkezli Çözüm

İFM’nin son dönemde hayata geçirdiği en önemli yeniliklerden biri Tek Durak Büro uygulamasıdır. Katılımcıların faaliyetlerine ilişkin izin, ruhsat, lisans ve benzeri onay başvuruları ile çalışanlarına ve bu çalışanların bakmakla yükümlü olduğu kişilere ilişkin izin ve onay süreçlerinin hızlandırılması amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birimlerinin Tek Durak Büro modeli altında İFM bünyesinde tek merkezden ve daha etkin faaliyet göstermelerine imkan tanınmıştır. Tek Durak Büro sayesinde çalışma izinleri, faaliyet lisansları, vergi işlemleri, sosyal güvenlik süreçleri ve benzeri birçok işlem tek bir merkezden koordine edilmektedir.

Tek Durak Büro bünyesinde; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, İstanbul Ticaret Sicili, Vergi Dairesi, Sosyal Güvenlik Kurumu, İŞKUR, İstanbul İl Göç İdaresi ve Ümraniye Belediyesi gibi çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birimlerinden temsilciler yer almaktadır. Böylece şirketler hem bilgiye daha hızlı erişebilmekte hem de işlemlerini daha etkin şekilde yürütebilmektedir.

Katılımcı Belgesinin Alınması

Tüm hazırlıkların tamamlanmasının ardından Katılımcı Belgesi başvurusu İFM Portalı üzerinden gerçekleştirilir. Bu aşamada katılımcı adayının ön değerlendirme sırasında sunduğu bilgiler ile fiili durumu karşılaştırılır. Katılımcı adayının faaliyet göstermeye hazır olması, gerekli izinleri almış olması ve İFM’deki yükümlülüklerini yerine getirmiş olmasına ilişkin hususlar kontrol edilir. Başvurunun uygun bulunması halinde Katılımcı Belgesi düzenlenir ve katılımcı, İFM ekosisteminin bir parçası haline gelir. Uygulamada Katılımcı Belgesi alınmasına ilişkin son aşamanın genellikle bir ila iki hafta içerisinde sonuçlandığı görülmektedir.

Sonuç

İstanbul Finans Merkezi’nde katılımcı olmak, güçlü teşvik mekanizmaları ve giderek daha entegre hale gelen başvuru ve kuruluş süreçleri ile hem finansal kuruluşlar hem de finansal olmayan faaliyetlerde bulunan şirketler açısından dikkat çekmektedir. Süreç; ön değerlendirme, şirket kuruluşu, lisans ve izinlerin tamamlanması, ofisin operasyonel hale getirilmesi ve Katılımcı Belgesi alınması gibi birbiriyle bağlantılı aşamalardan oluşmaktadır. Özellikle Tek Durak Büro modelinin devreye girmesiyle birlikte İFM, hem yerli hem de yabancı yatırımcılar açısından çok daha erişilebilir ve rekabetçi bir merkez haline gelmiştir.