6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) ve 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca, anonim şirketler asgari olarak 250.000 TL; limited şirketler ise asgari olarak 50.000 TL esas sermaye ile kurulabilmektedir. Şirket esas sözleşmesinde belirlenen bu tutar ticaret siciline tescil edilerek aleniyet kazanır. Söz konusu başlangıç sermayesinin belirlenmesinde şirketin faaliyetleri, yatırım planları ve finansman ihtiyacı önemli rol oynamaktadır. Bununla beraber ticari hayatın dinamik yapısı, zaman içinde sermaye yapısının yeniden gözden geçirilmesini gerekli kılabilir.

1. Sermaye Azaltımının Nedenleri

Sermaye azaltımı uygulamada farklı nedenlerle tercih edilebilmektedir. Bunlardan ilki, şirket faaliyetleri bakımından ihtiyaç fazlası haline gelmiş sermayenin azaltılmasıdır. Özellikle faaliyet hacmi daralan veya yatırım planlarını küçülten şirketlerde, tescil edilmiş mevcut sermaye işletme gerçekliğiyle uyumlu olmayabilir.

İkinci ve daha teknik neden ise, zararlar sonucunda bilançoda oluşan açığı kapatmak amacıyla sermaye azaltımı yapılmasıdır. Sermaye azaltımı bu noktada, zarar kalemlerinin mahsup edilerek bilançodaki açıkları kapatmayı sağlayan bir araç olarak kullanılabilir.

Limited şirketler özelinde sermaye azaltımı salt bilançonun iyileştirilmesi amacıyla yapılmak isteniyorsa, öncelikle şirket esas sözleşmesinde öngörülen ek ödeme yükümlülükleri varsa bunların tamamen yerine getirilmiş olması aranır. Limited şirketlerde ortaklar, taahhüt ettikleri sermaye borcunu ödemenin yanı sıra esas sözleşmede öngörülmesi koşuluyla şirkete çeşitli ödemeler yapmakla yükümlü tutulabilirler. Ek ödeme yükümlülüğü olarak anılan bu kavram, genel olarak ortakların şirkete nakdi ödemelerde bulunmasını kapsar ve detayları esas sözleşmede düzenlenir ve ek ödeme yükümlülüklerinin en temel amacı, şirketin bilanço açıklarını kapatmaktır. Bu nedenle, bilanço açığının iyileştirilmesi amacıyla sermaye azaltımına başvurmadan önce, ortakların ek ödeme yükümlülüklerini yerine getirmesi beklenir. Aksi halde bilanço açığını kapatmak amacıyla sermaye azaltımı yapılamayacaktır.

Her iki durumda da dikkat edilmesi gereken temel ilke, azaltım sonucunda esas sermayenin anonim şirketler için 250.000 TL, limited şirketler için 50.000 TL olan asgari tutarın altına düşmemesidir.

2. Şirket Organlarının Süreçteki Rolü

Sermaye azaltımı, şirket esas sözleşmesinde yer alan sermaye maddesinin tadilini gerektireceğinden bu değişikliğin genel kurul tarafından onaylanması, bir başka deyişle, genel kurul kararı ile yapılması gerekmektedir.

Genel kurulun yanı sıra, anonim şirketlerde yönetim kurulu ve limited şirketlerde müdürler kurulunun da sermaye azaltım sürecine ilişkin çeşitli yükümlülükleri bulunmaktadır. Genel kurul öncesinde şirket yönetim kurulu/müdürleri tarafından azaltımın gerekçesi, amacı ve azaltımın ne şekilde yapılacağı hakkında bir rapor hazırlanması gerekir. Bu raporun, ortakların sermaye azaltımını daha sağlıklı değerlendirmesine hizmet ettiği söylenebilecektir. Zira, sermaye azaltımı, sadece şekli bir prosedürden ibaret olmayıp şirketin finansal geleceğini etkileyebilecek bir tercihtir.

3. Alacaklıların Korunması

Sermaye azaltımı şirket alacaklılarının menfaatlerini etkileyebilir. Bu nedenle TTK, şirket mal varlığının alacakları karşılamaya yeterli olmasını arar. Sermayenin azaltılmasına rağmen şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktifin şirkette var olduğu mali müşavir raporlarıyla ispatlanmalıdır. Aksi hâlde sermaye azaltımı yapılamayacaktır.

Ayrıca alacaklılara Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan yoluyla yedi gün arayla üç defa çağrıda bulunulması gerekir. Bu çağrı sayesinde alacaklılar sermaye azaltımından haberdar olup, alacaklarının ödenmesini ya da teminat altına alınmasını talep edebilirler. Alacıklılar varsa taleplerini üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde şirkete bildirmelidir. İlaveten şirket, halihazırda bildiği alacaklılara çağrı mektubu göndermelidir. Böylece sermaye azaltımı sürecinde üçüncü kişilerin hak kaybına uğramasının önüne geçilmesi amaçlanır.

4. Bilanço Açığının Kapatılması Amacıyla Yapılan Sermaye Azaltımın Özelliği

Sermaye azaltımının bilançodaki zararların kapatılması amacıyla yapılması halinde, ortaklara azaltılan sermaye tutarına ilişkin herhangi bir ödeme yapılmadığından yalnızca bilançodaki zarar kalemleri sermayeden mahsup edilir. Şirket mal varlığında fiili bir çıkış gerçekleşmediğinden, bu tür azaltımlarda alacaklıların menfaatini etkileyebilecek bir durum meydana gelmediği söylenebilecektir. Dolayısıyla TTK belirli şartlar altında bu tür sermaye azaltımlarında alacaklılara ilan prosedürünün uygulanmamasına imkân tanımıştır. Ancak bu istisna, şirket yönetim kurulunun/müdürler kurulunun açık iradesine dayanmalı, şirket yönetim kurulu/müdürler kurulu alacaklıları çağırmaktan ve bunların haklarının ödenmesinden veya teminat altına alınmasından vazgeçtiğine ilişkin karar almalıdır.

5. Sermaye Azaltımının Tescili

Alacaklılara verilen sürenin sona ermesinden ve varsa beyan edilen alacakların ödenmesinden, teminat altına alınmasından sonra sermaye azaltımı ticaret siciline tescil edilebilecektir. Usulüne uygun şekilde genel kurul tarafından alınan karar, destekleyici rapor ve belgelerle sermaye azaltımının tescili için ticaret siciline sunulur. Ticaret siciline tescil ile sermaye azaltımı üçüncü kişiler bakımından da aleniyet kazanmış olacaktır.

Sermaye, zararlar sonucunda bilançoda oluşan bir açığı kapatmak amacıyla yapılıyorsa, yönetim kurulunun/müdürlerin alacaklılara ilan prosedüründen vazgeçebileceğinden bahsetmiştik. Alacaklılara ilan yapılmamışsa, ticaret siciline sunulacak destekleyici belgeler arasında yönetim kurulunun/müdürler kurulunun bu konudaki kararının da eklenmesi gerekecektir. İlaveten limited şirketler özelinde, eğer esas sözleşmede ortaklar için ek ödeme yükümlülüğü düzenlenmişse, söz konusu ödemelerin şirkete tamamen yapıldığını gösteren destekleyici belgelerin ticaret siciline sunulması gerekecektir.

6. Sonuç

Anonim ve limited şirketlerde sermaye azaltımı, şirketin mali yapısını yeniden düzenlemeye yarayan önemli bir yöntem olmakla birlikte, tamamen ortakların ve şirketin tercihine bırakılmış mutlak bir serbestiye sahip değildir. TTK, özellikle alacaklıların korunmasını esas alarak sermaye azaltımı için çeşitli prosedürler ve güvence mekanizmaları öngörmüş ve şirketten yapılacak para çıkışlarında şirket alacaklılarının zarara uğratılmasının önüne geçilmesini esas almıştır.